🔱🕉️श्री क्षेत्र कुणकेश्वरचा कळसाध्याय !

🔱🕉️श्री क्षेत्र कुणकेश्वरचा कळसाध्याय !

श्री क्षेत्र कुणकेश्वराचे महात्म्य हे पिढ्यानपिढ्या मागे जाऊन किंवा स्कंद आणि संगमेश्वर पुराणातून वाचून तुम्हाला नक्की पुण्यवान बनवेल, पण वर्तमानात जेव्हा निळ्याशार सागरांच्या लाटा किनाऱ्यावर धडकताना  शिव मंदिराच्या भव्य वास्तूतून जेव्हा  वाचायला घ्याल तेव्हा  त्या राजवैभवाचे गंडभेरुड तुम्हाला वर्तमानाच्या सामर्थ्याची ताकद देईल.. मला कुणकेश्वराच्या मंदिरावरचे गंडभेरुड प्रचंड ताकद देते.  हातापायाच्या नख्यात हत्ती सिंहाना चिरडुन धरणारा गरुड हे चित्रच ह्या शिवमंदिराच्या  अभेद्यतेची ताकद दर्शवणारे चित्र आहे.  कुणकेश्वर मंदिराचे स्थापत्य हे भारतातल्या मंदिर स्थापत्यातले अनोखे शिल्प आहे. ती भव्यतमता जशी पुराणाने आलीय तशीच ती स्वराज्यसंवर्धक इतिहासाने आलीय हे ही तेवढेच खरे आहे.

कोकणची दक्षिण काशी असा उल्लेख असलेल्या श्रीक्षेत्र कुणकेश्वरचा महाशिवरात्री उत्सव म्हणजे साक्षात कैलासाधिपती जगदअधिपती श्री शिवशंकराचा कोकण सोहळा.. कोकणातल्या आई सातेरीच्या वारुळ पेडाचे पावर्तीतत्व ,  कोकणच्या गणेशोत्सवाचे गणेशतत्व आणि कुणकेश्वराच्या शिवरात्र उत्सवाचे मिळून जे संपूर्ण शिवमहिम्न आहे तेच या लाल तांबड्या मातीचे वैभव आहे. तोच अंगारा आहे आणि तोच निळाईचा आसमंत आहे.

श्री कुणकेश्वर म्हणजे कोकणचा अधिपती.. अतिप्राचीन काळापासुन येथील कणकेच्या राईमध्ये वास्तव्य करुन असलेल्या शंभुमहादेवाची ही भुमी... कणकेच्या बनात असलेला ईश्वर म्हणजेच कुणकेश्वर. आणि देवाच्या नावावरुन गावाच्या नावालाही पुण्यपावनपणा लाभलेलं हे कुणकेश्वर गाव... ११ व्या शतकापासून कोकणचाच नाही तर वसुंधरेचा साज असेलेलं हे देखण शिवक्षेत्र अरबी समुद्राच्या काठी कैलासाची अनुभूती देत आजही आपल्या शिवभक्तांना वरद देत आहे.. 

साक्षात कुणकेश्वराचा अधिवास हा या कोकणच्या भुमीला शिवभूमी बनवत आहेच पण दैखण्या स्थापत्यकलेनं नटलेलं श्री क्षेत्र कुणकेश्वराचे मंदिर हे शिवशंभोसोबत शिवछत्रपतींच्या शिवभक्तींचीही गाथा सांगणारे आहे. असं म्हणतात की छत्रपती शिवाजी महाराजांनी स्वत कुणकेश्वर क्षेत्री भेट देऊन शिवशंभोची पुजा केली होती. शिवछत्रपतींच्या पश्चात स्वराज्य वाचवण्याच्या लढाईत श्री क्षेत्र कुणकेश्वर मंदिराने स्वराज्याला दिलेलं बळ हा एक काळाच्या पानात दडलेला इतिहास आहे. 

त्याकाळी छत्रपती शिवरायांच्या अष्टप्रधान मंडळापैकी एक असणार्‍या नारो निळकंठ अमात्य यांच्या अधिपत्याखाली हा विजयदुर्गपासूनचा सागरी प्रदेश होता. नारो निळकंठांची श्री कुणकेश्वरावर अपार श्रद्धा होती. मुघल सल्तनतीपासून श्री कुणकेश्वराचे मंदिर वाचले पाहिजे यासाठी नारो निळकंठ यांनी प्रचंड सुरक्षा लावली होती. 

आणि त्याचवेळी  औरंगजेबाचा पुत्र शहाआलम हा घाट उतरुन या तळकोकणात आल्यामुळे आणीबाणीची परिस्थिती निर्माण झाली होती. त्यावेळी कुणकेश्वर मंदिर हे एक डोळ्यांत भरणारे मोठे तिर्थक्षेत्र होते. त्यामुळे कुणकेश्वर मंदिराला शहाआलम त्रास देईल अशी भिती नारो निळकंठांना वाटू लागली. 

नारोपंतांनी आपल्या आराध्य दैवताच्या रक्षणासाठी उपाययोजना सुरु केली. स्थानिक कुणकेश्वरांच्या ग्रामस्थांसोबत मराठा सैन्याने हिंदुच्या या पावनक्षेत्राच्या रक्षणाची जबाबदारी स्विकारली..  छोट्याश्या सैन्यबळासह नारो निळकंठ अमात्य यांनी  श्री क्षेत्र कुणकेश्वराच्या रक्षणासाठी छातीचा कोट केला .

पण तरिही शहाआलमची नजर कुणकेश्वर मंदिरावर पडली. त्याने कुणकेश्वर मंदिरावर जोरदार हल्ला चढविला. मंदिराभोवतीच्या तटबंदीच्या आधारे आपल्या तोकडया बळानिशी मराठयांनी कडवा प्रतिकार केला. पण शहा आलमचा तडाखा भारी पडला. पण लढाई स्वराज्याची होती आणि तीही श्री क्षेत्र कुणकेश्वर मंदिराच्या रक्षणाची होती.  मंदिरासभोवती थेट मैदानातल्या हाराकीरीमुळे शहाआलम मनात खुष होता. पण त्याचवेळी कुणकेश्वर मंदिराच्या कळसात आपला काळ बसलाय याची कल्पनाच शाह आलमला नव्हती.. त्याच कळसात लढवय्या मराठ्यांची एक तुकडी लपून बसली होती.. मुघल फौजेला काही कळण्याच्या आत कळसातून जयभवानी जयघोष करत नारोपंतांनी कळसातील गुप्त जागेतून बाहेर उडी मारत तलवार उपसली.. स्वताच्याच गुर्मीत असलेल्या मुघल सैन्याला कळसातून हर हर महादेवाच्या जयघोषात तलवारी खणाणल्या.. मोगल सैन्यावर मराठे तुटुन पडले.. मराठ्यांचा रौद्रअवतार पाहून मुघल सैन्य पळून गेले.. त्या कळसातून तलवारीच्या रुपातून जणू त्रिशूळ रोखले गेले.. मराठ्याच्या इतिहासात कुणकेश्वर मंदिराच्या कळसातील लढाई म्हणजे कळसाध्याय आहे.  स्वराज्यसंघर्षातला मंदिराच्या कळसातला हा गनिमी कावा मुघलांना धडकी भरवणारा होता. 

या लढाईने शिकवलेला धर्म हा हृद्याला स्पर्शणारा आहे. मुघल सैन्याने मंदिर परिसरातही बरेच नुकसान झाले होते. जीवापाड जपलेल्या एकीकडे  माझ्या कुणकेश्वर मंदिरासमोर धर्मविरोधी कारवायांवर विजय होत होता आणि दुसरीकडे माझ्या मंदिरावर झालेला हल्ला याचे दुख नारो निळकंठ अमात्य यांना सहन झाले नाही आणि मंदिराशेजारच्या विहीरीत शिवशंभो म्हणत आत्मार्पण केले.. आजही नारो निळकंठ अमात्य यांची समाधी कुणकेश्वर मंदिर परिसरात त्याची साक्ष देत आहे.  आजही  कुणकेश्वरच्या पालखीच्या वेळी म्हटली जाणारी आरती ही अमात्य नारोपंतानीच लिहीलेली आहे. या आरतीतही नारोपंडितांच्या उडीचा स्पष्ट उल्लेख आहे.

आज हिंदु धर्म रक्षणाच्या लढ्यात अनेक योद्ध्यांचा उल्लेख करण्यात येतो. पण कुणकेश्वर मंदिर कळसात लपलेल्या मराठा योद्ध्यांचा उल्लेख म्हणजे कुणकेश्वरची एक विजयगाथा आहे, आणि हीच विजयगाथा महाशिवरात्रीच्या निमित्ताने आज स्मरण कऱण्याची वेळ आली आहे. 

ओम नमो पार्वतीपते हर हर महादेव 

#shivshankar #mahashivratri #mahadev 

#mahakal #shivratri